Məqalələr

Detal Səhifə

Təhsil Robotları

21.10.2021
Hal-hazırki dövrün təhsil sistemində robototexnika sahəsi şagirdlərin texniki yaradıcılığının inkişafı üçün üstünlük təşkil edir. Robototexnikanın inkişafı akademik prosesə daxil edilməsi demək olar ki, ilkin mərhələsində sayılır. Müasir texniki mühitin yenilik tələb edən və cəmiyyətin texniki fəaliyyətinin yenilənməsi məktəb təhsilinin məzmununda öz əksini tapmalıdır. Tədris, gənc nəslin müasir sosial-texniki sistemlərə uğurla inteqrasiya etməsinə, cəmiyyətin elmi və texnoloji potensialını səmərəli şəkildə qoruyub inkişaf etdirməsinə imkan verən bilik, qabiliyyət və bacarıqların formalaşdırılmasına yönəlməlidir. Bu baxımdan politexnik təhsilin məzmununa texniki yenilik sahələrinə aid bölmələr daxil edilməlidir. Belə sahələrdən biri də robot texnikasıdır. Robototexnika 15 ildən artıqdır ki, dünya təhsil sistemində fəaliyyət göstərir. Məktəblilərdə robot yaradıcılığındakı fəallıq yalnız son 6-7 ildə əhəmiyyətli dərəcədə artdı. Tələbələr üçün robototexnika mövzusunda sinif təşkil etmə təcrübəsi, əlavə təhsil müəllimləri və pedaqoqlarının, mənbə mütəxəssislərinin və bu texniki bilik sahəsinin populyarlaşdırılması ilə məşğul olan mühəndislərin nəşr olunan əsərlərində öz əksini tapmışdır. Təhsil robototexnikası məktəblilərdə mühəndislik təfəkkürünü formalaşdırmaq, texniki yaradıcılığa marağını inkişaf etdirmək, mühəndislik peşələrinə və işçi ixtisaslarına üstünlük verməyə yönəltmək vasitəsi hesab olunur. Bununla birlikdə, robototexnika dərsləri üçün hazırlanmış təhsil materialları əsasən uşaqların əlavə təhsilinin dəstəklənməsinə yönəldilmişdir.
 
Dərsdənkənar fəaliyyət sahələri ilə robototexnika dərslərinin məhdudlaşdırılması politexnik təhsil problemlərinin tam həllinə kömək etmir. Bu yanaşma, robot texnikasının sürətli inkişafı səbəbiylə müasir texniki mühitdə artan dəyişikliyə uyğun gəlmir. Robotlar artıq onun ayrılmaz hissəsinə çevrilib. İstehsal inkişaf edir və robot sistemlərinin kütləvi tətbiqi ictimai təcrübənin müxtəlif sahələrində (sənaye, hərbi elm, elm və mədəniyyət, xidmət və həyat) həyata keçirilir. Qlobal sosial-mədəni transformasiya ilə nəticələnən yeni bir robot infrastrukturu meydana gəlir. İnsanlar, sağlamlıqları üçün təhlükəli olan hər şeyi, insanların daha az təsirli bir şəkildə yerinə yetirdikləri xidmətləri, eləcə də sadəcə məşğul olmaq istəmədikləri işləri robotlara təhvil verməyi dayandıracaqlar. Dəyişiklik, ilə müqayisə oluna bilən geniş miqyaslı bir xarakter daşıyacaq.
 
İnformasiya dövrünün başlanğıcını təyin edən elmi və texnoloji inqilab artıq həyatımızda mühüm rol oynayır. Texniki insan mədəniyyətinin inkişafında İT səriştəsi səviyyəsində olan robotexnika müəyyən şərtlərə görə tələb olunan olacaq. Müasir məktəb məzunları bu mühitdə həyat fəaliyyətinə hazır olmalıdırlar. Bununla əlaqədar olaraq orta məktəbə yeni və olduqca mürəkkəb təhsil məqsədləri qoyulmalıdır: 
  1. robototexnika texnologiyası yeniliyi kimi sahələri nəzərə alaraq şagirdlərin politexnik təhsilinin məzmununu yeniləmək; 
  2. robotexnika mühiti xidmətlərinin gələcək istehlakçılarının məqsədli təlimi; 
  3. gələcək robot sistemləri istehsalçılarının (tədqiqat mühəndisləri, dizayn mühəndisləri, planlaşdırma mühəndisləri) hazırlanmasına giriş.
Təhsil robototexnika proqramçıları ən qabaqcıl ölkələrdə populyarlaşdır və inkişaf etməkdə olan ölkələrdə də getdikcə populyarlaşmağa davam edir. Robototexnika problemlərin həlli, proqramlaşdırma, dizayn, fizika, riyaziyyat və hətta musiqi kimi təhsilin bütün mərhələlərində öyrətmək üçün istifadə olunur. Robotlar, fiziki dünyanı manipulyasiya edərək vəzifələri yerinə yetirən fiziki agentlərdir. Robototexnika, robotların dizaynı və inşası üçün elektrik mühəndisliyi və kompüter elmlərindən ibarət olan süni intellektin bir qoludur.
 
Robototexnikanın əsaslarını bilmək gənc nəslin təhsilinin əsas elementi olmalı və orta məktəb kurikulumunun məzmununa daxil olmalıdır. Müvafiq qərarlar artıq dünya birliyinin bir çox ölkələrində dövlət səviyyəsində qəbul edilmişdir. Beləliklə, məktəblilərin (və ya hətta məktəbəqədər uşaqların) kompüter elmləri və robototexnika sahəsində hazırlanması, müxtəlif texniki layihələr yerinə yetirməyə hazırlıqlarının formalaşdırılması, demək olar ki, ABŞ və İngiltərənin təhsil sistemlərində prioritet məqsədlərdir. Robotexnika politexnik təhsil nəzəriyyəsi və metodologiyasının yeni bir istiqamətidir. Onun inkişafı, texniki sistem obyektlərinin paylanması miqyasında həm yeni, həm də əhəmiyyətli olan robot sistemlərinin xüsusiyyətlərini, öyrəndikləri mövzunun müxtəlif sahələrinin imkanlarını, həmçinin müxtəlif səviyyələrdə və profillərdə məktəb təhsilinin xüsusiyyətlərini nəzərə almalıdır.
 
Robototexnika təhsili alan tələbələr, müasir texniki mədəniyyətin yeni və sosial əhəmiyyətli bir təbəqəsini kəşf edirlər: mövcud politexnik bilik və qabiliyyətlərə yiyələnirlər, müvafiq texniki və texnoloji bacarıqlara yiyələnirlər. Robototexnika dərsləri mövzu biliklərinin möhkəmləndirilməsini və inkişaf etdirilməsini, mövzunun idrak və praktik bacarıqlarının formalaşmasını, universal akademik hərəkətləri mənimsəməsini asanlaşdırır. 
 
Robototexnika dərslərinin xüsusi rolu fənlərarası əlaqələrin həyata keçirilməsidir, çünki robototexnika fənlərarası bir fəaliyyət sahəsidir. Robotların müxtəlif tətbiq sahələri var. Robototexnika dərslərində şagirdlərin fənlərarası layihələr hazırlaması da mümkündür. Bu gün robot texnikasının təkcə riyazi və elmi bilik sahələri ilə deyil, həm də humanitar fəaliyyət sahələri ilə inteqrasiyasına dair bir çox nümunə var (tarixi hadisələrin yenidən canlanması, müxtəlif sosial qrupların qarşılıqlı əlaqələrinin modelləşdirilməsi və öyrənilməsi, sosial problemlərin həlli, uyğunlaşma, sosial xidmətlər və s.). Robototexnika dərslərinin fənlərarası inteqrasiyası təkcə, elmlərin qarşılıqlı əlaqəsinin müəyyən edilməsinə və başa düşülməsinə deyil, həm də biliklərin təsnifatına və ümumiləşdirilməsinə (elmi -riyaziyyat, humanitar elmlər), şagirdlərin bu mövzuda daha yaxşı qavraması məhz, təhsil nəticələrinə nail olmalarına kömək edir. Robototexnika, tədris materialının fəal anlaşılmasını stimullaşdıran yeni bir nümayiş vasitəsidir. Robot nümayişlər, yüksək keyfiyyətli, tənzimlənən məlumat təqdim etmə sürətinə malikdir, lazımi sayda təkrarlamaya imkan verir, məktəblilərin diqqətini öyrənmə materialının ən vacib elementlərinə yönəldərək vizual, mexaniki və səs effektləri ilə müşayiət edərək öyrənməyə maraq yaradır.
 
Robototexnika, maraqları, şagirdin mövzu ilə bağlı bilik səviyyəsini nəzərə alaraq öyrənmənin fərdiləşdirilməsinin təsirli bir vasitəsi olaraq qəbul edilə bilər. Bu, yalnız müəllimin işinin müvafiq üsulları ilə deyil, həm də müxtəlif təhsil robototexnika dəstləri, həmçinin müxtəlif yaşda və texniki modelləşdirmə dərslərinə hazırlıq səviyyələrində uşaqların texniki yaradıcılığını inkişaf etdirməyə yönəlmiş tədris materialları sayəsində təmin edilir. Fərdi təlim texnologiyasından istifadəni stimullaşdıran əlavə amil, akademik proseslə rəqabət qabiliyyətli robot texnikası arasındakı əlaqənin həyata keçirilməsidir ki, bu da texniki yaradıcılıqla maraqlanan şagirdləri cəlb edə bilər.

 

Ədəbiyyat siyahısı
1. https://www.vexrobotics.com/
2. Bers, M., Ponte, I., Juelich, K., Viera, A., Schenker, J. (2002). 
3. Teachers as Designers: Integrating Robotics in early Childhood education. 
4. Information Technology in Childhood Education. Retrieved from http://makepuppet.org/stem/research/item1_earlychildhood_designcourse_BersITCE.pdf 
5. Beliovskaya, L.G., Beliovskij, A.E. (2013). Programmiruem mikrokomp'yuter NXT v LabVIEW [Program microcomputer NXT in LabVIEW].Moskva:DMK-Press. Carberry, Ⱥ., Hynes, Ɇ. (2007). 
6. Underwater Lego Robotics: Testing, Evaluation & Redesign. Retrieved from 
7. http://www.academia.edu/2991725/Underwater_LEGO_Robotics_Testing_evaluation_and_redesign 
8. Filippov, S.A. (2013). Robototekhnika dlya detej i roditelej [Robotics for children and parents]. SPb.: Nauka. 
9. Fizicheskie issledovaniya s Vernier i LEGO Mindstorms NɏɌ: laboratornye zanyatiya po nauke i tekhnologiyam, proektirovaniyu i matematike sispol'zovaniem datchikov Vernier [Physics research with Vernier and LEGO Mindstorms NHT: laboratory works in science and technology, engineering and math using Vernier sensors]. (2009). 
10. Beaverton: Vernier Software and Technology (USA, Oregon). Halamov, V.N. et al. (2011). 
11. Obrazovatel'naya robototekhnika na urokah informatiki i fiziki v srednej shkole [Educational robotics at the lessons of computer science and physics in high school]. Chelyabinsk: Vzglyad. Kashirin, D.A., Fedorova, N.D. (2013). 
12. Osnovy robototekhniki [Robotics` bases]. Kurgan: IROST. Koposov, D.G. Pervyj shag v robototekhniku: praktikum dlya 5–6 klassov [The first step into robotics: practical training for grades 5-6]. M.: BINOM. 
13. Laboratoriya znanij, 2014. Korherr, Ɇ. (2014). 
14. Schulklasse testet neue EV3 Physik-Experimente - Eine Entwicklung der htw saar und des Fraunhofer Instituts im Auftrag von 
15. LEGO® Education. Retrieved from http://emrolab.htw-saarland.de/index.php/news/154-ev3physikexperimente Nof, S.H. (1989).
16. Spravochnik po promyshlennoj robototekhnike [Reference book in industrial robotics]. Moskva: Mashinostroenie, 1989. Ospennikova, E.V. (2003). 
17. [Development of self-reliance in teaching students in terms of renovation of society`s information culture]. Perm: Elektronnye izdatel'skie sistemy Ospennikova ,E.V., Iljin, I.V., Ershov, M.G., Ospennikov, A.A. (2014).
18. Princip politekhnizma v obuchenii fizike: sovremennaya interpretaciya i tekhnologii realizacii v srednej shkole [The principle of polytechnic training in teaching physics: modern interpretation and implementation of technology in high school]. Perm: OOO Permckoe knizhnoe izdatel'stvo, 2014. 
19. Paraskevov, A.V. Levchenko, A.V. (2014). Sovremennaya robototekhnika v Rossii: realii i perspektivy [Modern robotics in Russia: realities and perspectives]. Politematicheskij setevoj ehlektronnyj nauchnyj zhurnal Kubanskogo gosudarstvennogo agrarnogo universiteta, No. 104 (10). 
20. Vyazovov, S.Ya., Kalyagina, O.Yu., Slezin, K.A. (2014). Sorevnovatel'naya robototekhnika: priemy programmirovaniya v srede EV3 [Competitive 
21. Robotics: programming techniques in EV3]. M.: Izdatel'stvo «Pero», 2014.